Mieszko Olszewski PhD na NoAutomata zdjęcie.

Kreatywność: rzetelne odpowiedzi na często zadawane pytania 💡

Czytaj w 13 min.
Autor: Mieszko Olszewski
📅 16 kwietnia 2024
NoAutomata.com Kreatywność w Organizacji na Linked-in logo.
Obserwuj!

Kreatywność jest zjawiskiem niezwykle złożonym – trudnym do zdefiniowania i wyjaśnienia. Jest to także fenomen fascynujący – to właśnie niebywałej i niepowtarzalnej zdolności człowieka do twórczego myślenia zawdzięczmy postęp cywilizacyjny: wynalazki, dzieła sztuki, postęp… Chcąc przybliżyć intrygujący świat teorii kreatywności także mniej zaawansowanym czytelnikom, w niniejszym artykule zebrałem odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania (💡 FAQ). Mam nadzieję, że znajdziesz tutaj odpowiedzi także i na swoje. Zapraszamy do lektury!

Co to znaczy kreatywność?

Termin 💡 kreatywność wywodzi się z łacińskiego słowa creatio lub creatus (powodować wzrost). Słowo to posiada najprawdopodobniej korzenie indoeuropejskie (ker lub kere – rosnąć) (Weiner, 2000). Słownik języka polskiego definiuje termin kreatywność jako cechę kogoś, kto tworzy lub wymyśla coś oryginalnego oraz jako cechę czegoś (np. wynalazku, pomysłu), która świadczy o czyjejś zdolności do tworzenia lub wymyślania czegoś oryginalnego.

Czy kreatywność i twórczość to to samo?

Niektórzy polscy badacze uznają, że kreatywność jest pojęciem określającym cechę przynależną jednostce, natomiast twórczość odnosić się może zarówno do wytworu, cechy osoby oraz miejsca, w którym akt twórczy się odbywa, jak i procesu prowadzącego do twórczych rozwiązań. Podział ten nie jest jednak ściśle przestrzegany i w literaturze przedmiotu doszukać się możemy także wyrażeń typu „kreatywny proces” czy „kreatywne miejsce”.

Jaka jest etymologia słowa „kreatywność”?

Wyraz „kreatywność” trafił do języka polskiego poprzez slowo „kreacja”, które funkcjonowało w polszczyźnie od dawna, jako zapożyczenie z łaciny w ściśle określonym znaczeniu: mianowanie kogoś czymś. Przymiotnik „kreacyjny”, oznaczający zdolność do tworzenia, pochodzi od tego źródła. Natomiast słowa „kreatywny” i „kreatywność” zaczęły występować w polskich słownikach dopiero od drugiej połowy XX wieku, zazwyczaj z angielskiego jako źródła etymologicznego. Choć „kreatywność” to stosunkowo nowe słowo, „twórczy” jest obecny w polszczyźnie od bardzo dawna, wywodząc się od prasłowiańskiego czasownika „tvoriti”, oznaczającego „powodować powstanie czegoś; robić, czynić; formować, kształtować” (Udzik, 2006).

Kreatywność - co to znaczy i skąd się bierze? Świat kreatywności.
Ilustracja 1. Fascynujący świat kreatywności (oczami AI). Źródło: Midjourney.com

Co może być kreatywne?

Na kreatywność można spojrzeć z przynajmniej czterech różnych perspektyw – są to tzw. aspekty kreatywności, o których pisaliśmy tutaj (omawiając tzw. model 4P). Tradycyjnie (Rhodes, 1961), za twórczy (kreatywny) może zostać uznany (Nęcka, 2012):

  1. (product) materialny lub niematerialny wytwór aktywności ludzkiej* (np. pomysł, idea),
  2. (process) proces prowadzący do powstania twórczego wytworu,
  3. (person) osoba lub grupa osób (np. zespół badawczy, projektowy, artystyczny),
  4. (place) otoczenie (klimat, środowisko), sprzyjające lub szkodliwe dla twórczości.

*W literaturze toczy się obecnie debata na temat kreatywności sztucznej inteligencji, a badacze coraz częściej za twórcze uznają także wytwory autonomicznych maszyn (Vinchon, 2023).

Czym jest kreatywność?

Zgodnie z tzw. standardową definicją kreatywności (Runco i Jaeger, 2012), za twórczy uznaj się taki wytwór (produkt twórczego procesu), który spełnia dwa kryteria – jest jednocześnie :

  1. 💡 nowy (tj. oryginalny, unikalny, nowatorski) oraz
  2. 💡 użyteczny (tj. wartościowy, adekwatny, dopasowany, odpowiedni, efektywny).

Oba kryteria są niezbędne. Jeżeli coś nie jest nowe, wyjątkowe, jest powszechne, przyziemne bądź konwencjonalne. Jeżeli natomiast coś jest nowe, ale nie jest także użyteczne, może równie dobrze być bezwartościowym rezultatem całkowicie przypadkowego procesu. Malunek dziecka może być nowatorski, ale nie zostanie uznany za dzieło sztuki (nie jest odpowiednio unikalny, wartościowy).

🔍 Więcej na temat definicji kreatywności przeczytasz tutaj oraz tutaj

Co to znaczy być kreatywnym?

Kreatywność to cecha osoby lub sztucznej inteligencji – to zdolność do generowania (wymyślania, stwarzania) wytworów (np. idei, rozwiązań, pomysłów, koncepcji, dzieł) charakteryzujących się koniunkcją dwóch cech – nowości i użyteczności. O osobie (lub maszynie) powiemy, że jest kreatywna wtedy, gdy potrafi stworzyć wytwór, który jest jednocześnie oryginalny (nowatorski) i wartościowy (adekwatny, dopasowany itd.).

🔍 Więcej na temat kreatywności człowieka przeczytasz tutaj.

Czy każdy może być kreatywny?

Egalitarne podejście zakłada, że kreatywność jest cechą przynależną każdemu, chociaż w różnym stopniu (Guilford, 1950) – każdy przejawia pewną kreatywność, ale ludzie różnią się między sobą znacznie ze względu na nasilenie twórczych zdolności. Kreatywność jest zatem 💡 cechą ciągłą, czyli taką, która występuje w różnym nasileniu, od minimalnego, wręcz zerowego, do bardzo dużego, właściwego genialnym dziełom i ich autorom (Nęcka, 2012).

🔍 Więcej na temat poziomów twórczości przeczytasz tutaj.

Czym jest kreatywne myślenie?

Proces twórczy to proces psychiczny, który prowadzi do wytworzenia nowych i użytecznych idei. W kreatywnym myśleniu biorą udział twórcze operacje umysłowe, czyli składniki wykonawcze procesu twórczego. Do twórczych operacji umysłowych zalicza się m.in. łączenie / poszerzanie / transformowanie obiektów, abstrahowanie, myślenie analogią i myślenie metaforyczne. Jakość i efektywność twórczego procesu można istotnie poprawić stosując techniki kreatywności oraz strategie heurystyczne.

🔍 Więcej na temat procesu kreatywnego przeczytasz tutaj.

Skąd się bierze kreatywność?

Kreatywność tylko w niewielkim stopniu wynika z różnic genetyczno-epigenetycznych. Jest wiele innych czynników, które istotnie wpływają na twórcze zdolności człowieka. Należą do nich m.in. inteligencja ogólna i inteligencja emocjonalna, temperament, osobowość, wyobraźnia (twórcze zdolności wyobrażeniowe), wiedza, motywacja, a także umiejętności i doświadczenie związane z twórczością i kreatywnym myśleniem. Wszystkie te czynniki współgrają ze sobą, a ich szczególne konstelacje uprawdopodabniają wystąpienie u człowieka zachowań twórczych. W tym rozległym zbiorze czynników szczególnie istotna jest motywacja, która stanowi rodzaj paliwa napędzającego twórcze poszukiwania – twórczą aktywność.

🔍 Więcej na temat kreatywności człowieka przeczytasz tutaj.

Jakie są cechy ludzi kreatywnych?

Chociaż zbiór czynników decydujących o kreatywności człowieka wciąż pozostaje nieodgadnioną zagadką, to jednak naukowcy przyznają jednogłośnie – kreatywni ludzie posiadają pewien zestaw wspólnych cech, który ich odróżnia od osób mniej twórczych.

A oto najczęściej wymieniany zestaw cech ludzi kreatywnych:

📌 Ludzi kreatywnych cechuje ciekawość – pragnienie poszukiwania, badania, uczenia się,

📌 Ludzi kreatywnych cechuje otwartość na nowe doświadczenia, na zmiany,

📌 Ludzi kreatywnych cechuje samotranscendencja – dążenie do przekraczania ograniczęń,

📌 Ludzi kreatywnych cechuje przekonanie o twórczej samoskuteczności (creative self-efficacy),

📌 Ludzi kreatywnych cechuje nonkonformizm, niezależność, autonomia działania,

📌 Ludzi kreatywnych cechuje tolerancja wobec bodźców wieloznacznych i wobec złożoności,

📌 Ludzi kreatywnych cechuje proaktywność, wytrwałość i konsekwencja,

📌 Ludzie kreatywni cenią sobie kreatywność i tam też intencjonalnie inwestują swój wysiłek,

📌 Ludzie kreatywni reagują na problemy poszukując nowych, nierutynowych, niekonwencjonalnych rozwiązań.

    Należy pamiętać, że kreatywność człowieka ma wiele twarzy, czym innym jest bowiem twórczość artystyczna, czym innym twórczość naukowa, a jeszcze czym innym np. kreatywność w biznesie (Feist, 1998). Ponadto, twórcze osoby mają złożoną osobowość i dlatego o potencjale człowieka mogą decydować pewne szczególne, nietypowe połączenia cech (Runco, 2014).

    🔍 Więcej na temat kreatywności człowieka przeczytasz tutaj.

    Czy istnieje „gen kreatywności”?

    Nie, nie istnieje 🧬 gen kreatywności. Na kreatywność człowieka wpływ ma wiele różnych genów, których sumaryczne (addytywne) oddziaływanie odpowiada za unikalny biologiczny (genetyczny) potencjał twórczy danego człowieka. Należy pamiętać, że kreatywny potencjał tylko w niewielkim stopniu wynika z posiadanego przez nas podłoża genetycznego, a na fenotyp kreatywności istotny wpływ ma także środowisko (np. edukacja, wychowanie, zeitgeist itd.) (Barbot i Eff, 2019).

    Kreatywność - co to znaczy i skąd się bierze? Czy istnieje gen kreatywności?
    Ilustracja 2. Czy kreatywność jest wrodzona? Czy istnieje „gen kreatywności” Źródło: Midjourney.com

    Czy kreatywność jest wrodzona?

    Do pewnego stopnia tak – kreatywność jest 🧬 wrodzona. Niektóre badania sugerują, że określone geny mogą istotnie wpływać na niektóre aspekty twórczego myślenia, takie jak zdolność tworzenia nowych skojarzeń, zdolność używania metafor czy też przetwarzania informacji słuchowych (np. Ukkola-Vuoti, 2013; Moore, 2009). Metaanaliza Simontona (2008) sugeruje, że podłoże genetyczne odpowiada za kreatywność człowieka tylko w 10% – 20%, natomiast badania na bliźniakach, że wartość ta oscyluje wokół 22% (np. Bouchard i in., 1993; Velázquez i in., 2015).

    Czy kreatywność to to samo co inteligencja? 

    Kreatywność nie jest tym samym, co inteligencja. Zdolności twórczych nie można zredukować do tradycyjnie rozumianej inteligencji. Istnieje tak zwana 💡 hipoteza progu, zgodnie z którą pozytywny związek korelacyjny między miarami twórczości i inteligencji istnieje, ale tylko w stosunku do osób o ilorazie inteligencji nie wyższym niż około 120. Hipoteza progu ma jednak przeciwników, a dowody na istnienie takiej granicy są także dość ograniczone. Najnowsze badania wskazują, że inteligencja jest nie tylko dobrym predyktorem kreatywności, ale także niezbędnym, chociaż niewystarczającym warunkiem indywidualnie obserwowalnych kreatywnych zachowań i osiągnięć (Karwowski i in., 2016). Opracowanie metaanalityczne z 2021 roku wskazuje na silny związek pomiędzy inteligencją a myśleniem dywergencyjnym – jednym z elementów kreatywności (Gerwig i in., 2021).

    Czy kreatywność to kompetencja?  

    Kreatywność zaliczana jest do kompetencji miękkich. Ponieważ w ostatnich latach dynamicznie rośnie rola sztucznej inteligencji, a co za tym idzie także zagrożenie automatyzacją procesów biznesowych i produkcyjnych, wzrasta również znaczenie kreatywności. W raporcie Światowego Forum Ekonomicznego, pt. The Future of Jobs Report 2023, kreatywność uznana została za 💡 drugą najważniejszą umiejętność, która wymagana jest obecnie, tj. w 2023 roku, na rynku pracy. Eksperci uczestniczący w badaniu ŚFE zgodnie przewidują, że 💡 znaczenie kreatywnego myślenia ma zdecydowanie wzrosnąć w przeciągu najbliższych pięciu lat (WEF, 2023). Podobnego zdania są także badacze akademiccy (Poláková i in., 2023):

    Our literature review revealed that the most frequently mentioned soft skills addressed as highly demanded in the future are communication skills, problem solving, creativity, critical thinking, teamwork, and lifelong learning.

    Kreatywność jest także jedną z 💡 czterech kluczowych kompetencji (4K) opisanych przez Jérémiego Lamri w książce pt. Kompetencje XXI wieku. Kompetencje te to: krytyczne myślenie, kreatywność, komunikacja oraz kooperacja. Kompetencje te Lamri określa jako najmniej skomputeryzowane umiejętności w perspektywie krótko- i średnioterminowej.

    Czy kreatywności można się nauczyć?

    Szereg badań naukowych (empirycznych) sugeruje dość jednoznacznie, że kreatywny warsztat, tj. umiejętności związane z rozwiązywaniem tzw. otwartych problemów, można doskonalić poprzez szkolenia i treningi – z korzyścią dla kreatywności jednostki (np. Scott i in., 2004). Co zrobić, aby pobudzić kreatywność i wytrenować twórcze umiejętności? Oto kilka możliwości:

    1. Pogłębiaj wiedzę specjalistyczną: nie sposób być kreatywnym nie mając pojęcia o temacie,
    2. Poszukuj inspiracji: poszukuj inspiracji i pomysłów poza obszarem swojej specjalizacji.
    3. Czytaj na temat kreatywności: stosuj techniki kreatywnego rozwiązywania problemów,
    4. Pracuj nad sobą: bądź otwarty na zmiany, na nowe idee i nowe doświadczenia,
    5. Bądź reformatorem: aktywnie poszukuj kreatywnych, niekonwencjonalnych rozwiązań.
    6. Trenuj: regularnie ćwicz swój mięsień kreatywności, każda okazja jest dobra!
    7. Bądź uważny: zwracaj uwagę na nowe pomysły, zapisuj je, rozmawiaj na ich temat.
    8. Rób przerwy: kreatywność wymaga czasu, rób przerwy inkubacyjne w trakcie pracy!

    Podsumowując, każdy człowiek może nauczyć się korzystać z posiadanego potencjału twórczego,  ponieważ kreatywność jest cechą przynależną każdemu (jest cechą ciągłą).

    🔍 Więcej na temat poziomów twórczości przeczytasz tutaj.

    Co rozwija kreatywność? 

    Kreatywność rozwija przede wszystkim praktyka, czyli tworzenie. Im więcej czasu poświęcisz na twórczość, tym więcej wartościowych doświadczeń zbierzesz i więcej się nauczysz. Jednak praca to nie wszystko – musisz znać szerszy jej kontekst, aktualne trendy oraz podejścia innych twórców. Dlatego warto zadbać o twórczą stymulację oraz różnorodne inspiracje – także z obszarów, które nie mają bezpośredniego związku z dziedziną twórczości, w której się specjalizujesz. Zadbaj o bodźce, które napędzą twój mózg do kreatywnego myślenia – bądź uczestnikiem i odbiorcą świata sztuki, zapoznaj się z wytworami kreatywności innych osób, spróbuj zrozumieć, jak doszli oni do takich właśnie rezultatów… I nie bój się eksperymentów – rozwój następuje zwykle przez 💡 twórczą destrukcję istniejącego status quo.

    Co zabija kreatywność?  

    Kreatywność zabija przede wszystkim błędne nastawienie – niewiara we własne siły oraz lęk przed oceną. Niska 🍄 samoocena może spowodować, że w ogóle nie podejmiemy twórczego działania, zaś lęk uniemożliwić podzielenie się jego rezultatami z innymi. Kreatywność wymaga ponadto 💡 czasu, i 💡 cierpliwościbadania empiryczne sugerują, że wraz z ilością wygenerowanych pomysłów rośnie ich oryginalność; nie poddawaj się zatem, gdy napotkasz pierwsze trudności – bądź wytrwały i konsekwentny. Kreatywność hamuje również schematyczne myślenie, 🍄  dogmatyzm, 🍄  konformizm, 🍄  konserwatyzm, których efektem jest deprecjonowanie bądź całkowite odrzucenie pomysłów spoza akceptowanej przez daną jednostkę przestrzeni alternatyw (w przypadku organizacji jest to tzw. 💡 syndrom NIH). Barierą dla twórczego myślenia może być także 🍄 perfekcjonizm (Goulet‐Pelletier i in, 2022), którego efektem jest niska elastyczność myślenia, oraz nadmierne oczekiwania, którego efektem jest 🍄 napięcie i 🍄 stres (Byron i in., 2010). Warto takżę pamiętać o sprzyjającym środowisku pracy – a więc takim, które zapewnia poczucie 💡 bezpieczeństwa psychospołecznego, które oferuje wsparcie oraz obfituje w twórcze wyzwania.

    🔍 Więcej na temat sztywności myślenia przeczytasz tutaj.

    Kreatywność - co to znaczy i skąd się bierze? Co hamuje kreatywność?
    Ilustracja 3. Kreatywność hamuje m.in. dogmatyzm, konformizm, konserwatyzm, perfekcjonizm, napięcie, stres, niska samoocena. Źródło: Midjourney.com

    Co oznacza kreatywność w pracy?

    Kreatywność w pracy to tworzenie nowych i użytecznych pomysłów lub rozwiązań w środowisku pracy. O ile w zaciszu własnego domu kreatywność ma zwykle charakter indywidualny – dotyczy jednostki, tj. samotnego twórcy, w miejscu pracy jest ona analizowana także na poziomie grupy (zespołu) oraz organizacji. Wszystkie poziomy na siebie nawzajem oddziaływują i z tego względu 💡 zarządzanie kreatywnością jest obszarem niewykle złożonym – wymaga podejścia holistycznego i dogłębnej znajomości tematu.  

    🔍 Więcej na temat zarządzania kreatywnością w organizacji przeczytasz tutaj.

    Czym jest kreatywność kolektywna?

    💡 Kreatywność kolektywna (collective creativity) jest wynikiem twórczej pracy w grupie. W przebiegu kreatywnego procesu, np. ko-kreacji, uczestnicy integrują lub transformują pomysły innych osób, a także nadbudowują na nich. Efektem kreatywności kolektywnej są tzw. kreatywne pomysły kolektywne (creative collective ideas), których istotą jest współautorstwo – wytworzenie takiego pomysłu jest możliwe tylko i wyłącznie w warunkach działania zespołowego, indywidualni uczestnicy procesu twórczego nie byliby w stanie opracować go niezależnie od siebie, tj. w izolacji (Kurtzberg i Amabile, 2001; Hargadon i Bechky, 2006; Dahlin, 2011). Pomysły kolektywne są najczęściej najbardziej oryginalne i najbardziej użyteczne – w wyniku twórczego działania dochodzi bowiem do zjawiska 💡 kreatywnej synergii (Baruah i Paulus, 2008), czyli protwórczego zderzenia zróżnicowanych zasobów wiedzy, postaw, wartości i perspektyw (Skilton i Dooley, 2010). Należy zaznaczyć, że rezultatem burzy mózgów może (ale nie musi) być kreatywność kolektywna.

    🔍 Więcej na temat kreatywności kolektywnej przeczytasz tutaj.

    Kreatywność - czym jest i skąd się bierze? Efekt kreatywnej synergii w grupie.
    Ilustracja 4. Kreatywna synergia to protwórcze zderzenie zróżnicowanych zasobów wiedzy, postaw, wartości i perspektyw.  Źródło: Midjourney.com

    Czy kreatywność jest wartością?

    Tak, na kreatywność możemy spojrzeć również, jako ważny element w systemie wartości osoby. Taka osoba będzie wysoce cenić i szanować kreatywność – jako pewną 💡 abstrakcyjną wartość in se – oraz wszelkie emanacje, egzemplifikacje kreatywności, tj. pomysły, koncepcje, rozwiązania itd. Jest także bardzo prawdopodobne, że tego rodzaju osoba będzie również intencjonalnie inwestować czas i wysiłek w twórcze myślenie.

    Co ma wpływ na kreatywność?

    Na kreatywność ma wpływ bardzo wiele czynników. W miejscu pracy kluczowym elementem jest środowisko pracy – kultura organizacyjna i panująca w organizacji atmosfera (klimat). Niezwykle istotna jest także znajomość wzorcowych struktur procesu kreatywnego, a także mechanizmów, strategii i technik pobudzania generatywnego myślenia oraz technik warsztatowych, np. Liberating Structures. Aby skutecznie wspierać kreatywność w grupie, warto zrozumieć złożoną naturę m.in. procesów społecznych, poznawczych, motywacyjnych i afektywnych, które wpływają na jakość i efektywność działań o charakterze twórczym.

    Kiedy przydaje się kreatywność?

    Kreatywność ma zastosowanie przede wszystkim w przypadku problemów otwartych, o słabo określonej strukturze, problemów złośliwych, wymagających wglądu oraz rozwiązań nowych i użytecznych. Problemy tego rodzaju dopuszczają wiele różnych alternatywnych rozwiązań, z których każde może być poprawne. Ich rozwiązanie angażuje przede wszystkim procesy myślenia rozbieżnego (dywergencyjnego).

    🔍 O rodzajach twóczych problemów (wymagających kreatywności) przeczytasz tutaj.

    Referencje / References:

    Barbot, B., Eff, H. (2019), The genetic basis of creativity: A multivariate approach, [w:] J. C. Kaufman, R. J. Sternberg (red.), The Cambridge handbook of creativity, Cambridge University Press, s. 132–147.

    Baruah, J., Paulus, P. (2008), Effects of training on idea generation in groups, „Small Group Research”, t. 39, nr 5, s. 523-541.

    Bouchard Jr, T. J., Lykken, D. T., Tellegen, A., Blacker, D. M., Waller, N. G. (1993), Creativity, heritability, familiarity: which word does not belong?, „Psychological Inquiry”, t. 4, nr 3, s. 235-237.

    Byron, K., Khazanchi, S., Nazarian, D. (2010), The relationship between stressors and creativity: a meta-analysis examining competing theoretical models, „Journal of Applied Psychology”, t. 95, nr 1, s. 201-212.

    Dahlin, E. (2011), There’s no “i” in innovation, „Contexts”, t. 10, nr 4, s. 22-27.

    Feist, G. J. (1998), A meta-analysis of personality in scientific and artistic creativity, „Personality and Social Psychology Review”, t. 2, nr 4, s. 290-309.

    Gerwig, A., Miroshnik, K., Forthmann, B., Benedek, M., Karwowski, M., Holling, H. (2021), The Relationship between Intelligence and Divergent Thinking—A Meta-Analytic Update, „Journal of Intelligence”, t. 9, nr 2(23).

    Goulet‐Pelletier, J. C., Gaudreau, P., Cousineau, D. (2022), Is perfectionism a killer of creative thinking? A test of the model of excellencism and perfectionism, „British Journal of Psychology”, t. 113, nr 1, s. 176-207.

    Guilford, J. (1950), Creativity, „American Psychologist”, t. 5, s. 444-454.

    Hargadon, A., Bechky, B. (2006), When collections of creatives become creative collectives: A field study of problem solving at work, „Organization Science”, t. 17, nr 4, s. 484-500.

    Karwowski, M., Dul, J., Gralewski, J., Jauk, E., Jankowska, D., Gajda, A., Chruszczewski, M., Benedek, M. (2016), Is creativity without intelligence possible? A necessary condition analysis, „Intelligence”, t. 57, s. 105-117.

    Kurtzberg, T., Amabile, T. (2001), From Guilford to creative synergy: Opening the black box of team-level creativity, „Creativity Research Journal”, t. 13, nr 3-4, s. 285-294.

    Lamri, J. (2021), Kompetencje XXI wieku. Kreatywność, Komunikacja, Krytyczne myślenie, Kooperacja, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa.

    Moore, D., Bhadelia, R., Billings, R., Fulwiler, C., Heilman, K., Rood, K., Gansler, D. (2009), Hemispheric connectivity and the visual-spatial divergent-thinking component of creativity, „Brain and cognition”, t. 70, nr 3, s. 267-72.

    Nęcka, E. (2012), Psychologia twórczości, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot.

    Olszewski, M. (2022), Zarządzanie kreatywnością w zespole projektowym (nieopublikowana praca doktorska), Akademia Leona Koźmińskiego, Warszawa.

    Poláková, M., Suleimanová, J. H., Madzík, P., Copuš, L., Molnárová, I., Polednová, J. (2023), Soft skills and their importance in the labour market under the conditions of Industry 5.0, Heliyon, t. 9, nr 8.

    Rhodes, M. (1961), An analysis of creativity, „The Phi Delta Kappan”, t. 42, nr 7, s. 305-310.

    Runco, M. (2014), Creativity: Theories and themes: Research, development, and practice, 2nd Edition, Academic Press.

    Runco, M., Jaeger, G. (2012), The standard definition of creativity, „Creativity Research Journal”, t. 24, nr 1, s. 92-96.

    Scott, G., Leritz, L., Mumford, M. (2004), The effectiveness of creativity training: A quantitative review, „Creativity Research Journal”, t. 16, nr 4, s. 361-388.

    Simonton, D. K. (2008), Scientific talent, training, and performance: Intellect, personality, and genetic endowment,  „Review of general psychology, General Psychology”, t. 12, nr 1, s. 28-46.

    Skilton, P., Dooley, K. (2010), The effects of repeat collaboration on creative abrasion, „Academy of Management Review”, t. 35, nr 1, s. 118-134

    Udzik B. (2006),  Ad  fontes,  czyli zacznijmy od uzgodnienia znaczeń, [w:] Diagnozowanie twórczości uczniów i nauczycieli, red. B. Niemierko, K. Szmigel, Polskie Towarzystwo Diagnostyki Edukacyjnej, Kraków.

    Ukkola-Vuoti, L., Kanduri, C., Oikkonen, J., Buck, G., Blancher, C., Raijas, P., Karma, K., Lähdesmäki, H., Järvelä, I. (2013), Genome-wide copy number variation analysis in extended families and unrelated individuals characterized for musical aptitude and creativity in music, „PLoS One”, t. 8, nr 2, e56356.

    Velázquez, J. A., Segal, N. L., Horwitz, B. N. (2015), Genetic and environmental influences on applied creativity: A reared-apart twin study, „Personality and Individual Differences”, t. 75, s. 141-146.

    Vinchon, F., Lubart, T., Bartolotta, S., Gironnay, V., Botella, M., Bourgeois-Bougrine, S., Burkhardt, J.-M., Bonnardel, N., Corazza, G.E., Glăveanu, V., Hanchett Hanson, M., Ivcevic, Z., Karwowski, M., Kaufman, J.C., Okada, T., Reiter-Palmon, R. and Gaggioli, A. (2023), Artificial Intelligence & Creativity: A Manifesto for Collaboration, „Journal of Creative Behavior”.

    Weiner, R. (2000), Creativity and Beyond: Cultures. Values, and Change, State University of New York Press, Albany.

    World Economic Forum (2020), The future of jobs report, World Economic Forum.

    Co myślisz? Podziel się opinią!
    +1
    1
    +1
    0
    +1
    0
    +1
    0
    +1
    0
    +1
    0
    +1
    0
    Udostępnij:

    Ten artykuł został napisany przez człowieka, bez udziału sztucznej inteligencji.

    Przypominam, że wszystkie zamieszczone w serwisie treści i autorskie ilustracje są chronione prawami autorskimi.
    Udostępniam je na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa - użycie niekomercyjne - bez utworów zależnych 4.0 Polska (CC BY-NC-ND 4.0 PL ), o ile nie jest to stwierdzone inaczej.

    NAJNOWSZE WPISY