Mieszko Olszewski PhD na NoAutomata zdj臋cie.

Synektyka: kreatogenne zamienianie zwyczajnego na dziwne

Czytaj w 8 min.
Autor: Mieszko Olszewski
馃搮 30 kwietnia 2024
NoAutomata.com Kreatywno艣膰 w Organizacji na Linked-in logo.
Obserwuj!

馃幆 Korzy艣膰: Synketyka to kompletny proces rozwi膮zywania problem贸w oparty na my艣leniu analogi膮, wykorzystywany do definiowania problemu oraz wytwarzania i rozwijania pomys艂贸w.聽
馃攷聽Czas:

Czym jest Synektyka?

馃挕 Synektyka to z艂o偶ona technika kreatywnego my艣lenia opracowana przez ameryka艅skiego psychologa i wynalazc臋, Williama Gordona w latach 60 XX wieku w wyniku bada艅 prowadzonych w organizacji Arthura D. Little鈥檃. Synektyka stanowi kompletny proces rozwi膮zywania problem贸w i jest przede wszystkim wykorzystywana do definiowania problemu oraz wytwarzania i rozwijania pomys艂贸w.

Synektyka nale偶y do grupy technik zwi膮zanych z my艣leniem przez analogi臋. My艣lenie przez analogi臋 to jeden z proces贸w generatywnych 鈥 tw贸rczych operacji wykonawczych. 馃挕 Analogia jest zwi膮zkiem mi臋dzy dwoma obiektami, opartym na podobie艅stwie ich struktury wewn臋trznej. Wi臋cej na temat analogii przeczytasz tutaj.

Na czym polega Synektyka?聽

Synektyka ma 馃幆 na celu uzyskanie wie偶ego wgl膮du w dane zagadnienie poprzez odej艣cie od konwencjonalnego punktu widzenia i dotarcie do alternatywnych sposob贸w spojrzenia na problem.

W Synektyce stosuje si臋 馃 dwa mechanizmy operacyjne.

  1. 馃惗 Oswajanie dziwno艣ci.
  2. 馃懡 Zamienianie zwyczajnego na dziwne.

Kluczowy jest ten drugi mechanizm. Zamiana zwyczajnego na dziwne polega na zaburzaniu lub transpozycji codziennego sposobu patrzenia i reagowania (鈥) oznacza to 艣wiadome d膮偶enie do osi膮gni臋cia nowego spojrzenia na ten sam stary 艣wiat, ludzi, idee, uczucia oraz zagadnienia (Proctor, 2002). Postawa ta umo偶liwi膰 ma 馃憮 spojrzenie na problem z r贸偶nych punkt贸w widzenia i pom贸c w wymy艣laniu nowych pomys艂贸w.

Synektyka - technika kreatywnego my艣lenia oczami AI.
Ilustracja 1. Synektyka oczami sztucznej inteligencji. 殴r贸d艂o: Midjourney.com

Synektyka a emocje

William Gordon kojarzy艂 proces tw贸rczy z okre艣lonymi stanami psychicznymi. Uwa偶a艂, 偶e gdyby da艂o si臋 takie stany wywo艂a膰 sztucznie, cz臋艣ciej do艣wiadczaliby艣my tw贸rczych prze艂om贸w w my艣leniu. Dlatego zastosowa艂 mechanizmy operacyjne zamiany spraw zwyk艂ych w dziwne i odwrotnie. Mechanizmy operacyjne umo偶liwia膰 maj膮 osi膮gni臋cie pi臋ciu stan贸w psychicznych niezb臋dnych do reagowania w spos贸b tw贸rczy. Te stany psychiczne to:

  1. 馃挆 Zaanga偶owanie i oderwanie si臋,
  2. 馃挌 Odrzucenie przedwczesnych rozwi膮za艅,
  3. 馃挍 Spekulacja,
  4. 馃枻 Autonomia obiektu,
  5. 馃挋 Reakcja hedonistyczna.

Synektyka 鈥 procedura post臋powania

Prac臋 nale偶y rozpocz膮膰 od sformu艂owania grupy synektycznej. Natomiast w trakcie trwania sesji synektycznej nale偶y zadba膰 o odpowiedni膮 atmosfer臋; je偶eli sesja przebiega w niew艂a艣ciwy 聽spos贸b, wywo艂anie w艣r贸d jej uczestnik贸w wymaganych stan贸w psychicznym mo偶e si臋 nie uda膰.

Sk艂ad grupy synektycznej

W sk艂ad grupy bior膮cej udzia艂 w procesie synektycznym powinno znale藕膰 si臋 od 馃懃 6 do 8 os贸b oraz 馃拏 prowadz膮cy (facylitator warsztatu). W warsztacie powinien wzi膮膰 udzia艂 馃懜 klient, kt贸ry musi zosta膰 poinformowany na czym polega proces synektyczny.

Synektyka. Sk艂ad grupy synektycznej oczami sztucznej inteligencji.
Ilustracja 2. Sk艂ad grupy synektycznej oczami sztucznej inteligencji. 殴r贸d艂o: Midjourney.com

Proces synektyczny

馃摑 Etap 1. Sformu艂owanie problemu. Na tym etapie klient opisuje sw贸j problem. Synektyka polega na wyszukiwaniu nowych rozwi膮za艅 problemu bez pr贸by jego precyzyjnego zdefiniowania. W idealnej sytuacji uczestnicy nie powinni zna膰 szczeg贸艂贸w sytuacji problemowej. Dlatego jako punkt wyj艣cia przyjmuje si臋 definicj臋 przedstawion膮 przez klienta.

馃搶 Przyk艂ad: W jaki spos贸b wykorzysta膰 AI do wspierania kreatywnego procesu w przebiegu rozwoju nowego produktu (NPD)?

馃暩 Etap 2. Redefinicje problemu. Uczestnicy procesu patrz膮 na opisane przez klienta zagadnienie z r贸偶nych punkt贸w widzenia, poszukuj膮c r贸偶nych mo偶liwo艣ci sformu艂owania problemu. W tym celu uczestnicy parafrazuj膮 problem, u偶ywaj膮c wyra偶enia:W jaki spos贸b (czego艣 dokona膰), a tak偶e pos艂uguj膮c si臋 my艣leniem 偶yczeniowym i wyobra藕ni膮.

馃搶 Przyk艂ad: W jaki spos贸b wykorzysta膰 AI na etapie ideacji w procesie NPD? W jaki spos贸b wykorzysta膰 AI aby poprawi膰 techniczne parametry produktu? W jaki spos贸b wykorzysta膰 AI do stworzenia prototypu / makiety produktu? Na tym etapie nie wolno ocenia膰 proponowanych pomys艂贸w.

馃攽 Etap 3. Selekcja. Klient dokonuje wyboru sformu艂owa艅 (pomys艂贸w). Nale偶y mu odradzi膰 wyb贸r pomys艂贸w, kt贸re wydaj膮 si臋 w oczywisty spos贸b mo偶liwe do zastosowania na rzecz propozycji najbardziej intryguj膮cych. Klient powinien uzasadni膰 sw贸j wyb贸r. Je偶eli 偶aden z pomys艂贸w nie jest satysfakcjonuj膮cy (nie rozwi膮zuje problemu), nast臋pny krok polega na dokonaniu tzw. wycieczki umys艂owej.

馃懡 Etap 4. Wycieczki umys艂owe. W synektyce podstawow膮 rol臋 odgrywaj膮 tzw. wycieczki umys艂owe (excursion). Prowadz膮cy warsztat dokonuje wyboru wycieczki najbardziej odpowiedniej w danej sytuacji. Do wyboru mamy 2 typy wycieczek umys艂owych 鈥 wycieczk臋 fantastyczn膮 oraz wycieczk臋 przyk艂adow膮.

馃惗 Etap 5. Oswajanie dziwnego. Uczestnicy przekszta艂caj膮 wybrane punktu widzenia (w przypadku wycieczki przyk艂adowej) lub absurdalne sposoby rozwi膮zania problemu (w przypadku wycieczki fantastycznej) w rozwi膮zania praktyczne.

1. 馃搷 Wycieczka fantastyczna聽

Uczestnicy wybieraj膮 z najlepszej definicji problemu 馃攽 s艂owo kluczowe, a nast臋pnie wymy艣laj膮 niesamowit膮 histori臋 zainspirowan膮 tym wyra偶eniem (zabieraj膮 s艂owo kluczowe 鈥瀗a wycieczk臋鈥). Jedna z os贸b zaczyna fantastyczn膮 opowie艣膰, kolejny uczestnik kontynuuje to opowiadania, dodaj膮c nowe elementy. Uczestnicy mog膮 w艂膮cza膰 si臋 do zabawy kiedy tylko maj膮 ochot臋, jednak powinni zmie艣ci膰 w czasie oko艂o 1 minuty. 馃幆 Celem wycieczki jest stworzenie opowie艣ci barwnej, dziwacznej, niesamowitej, pobudzaj膮cej wyobra藕ni臋. Prowadz膮cy steruje 馃晳 tempem akcji prosz膮c albo o podanie wi臋kszej liczby szczeg贸艂贸w (zwalnianie), albo o zaproponowanie nieoczekiwanego zwrotu akcji (przy艣pieszanie). Kiedy ka偶dy uczestnik grupy przynajmniej raz we藕mie udzia艂 w uzupe艂nianiu opowiadania, prowadz膮cy warsztat przerywa ten etap.

Kolejnym etapem jest tzw. 馃挬 Rozwi膮zanie absurdalne. Prowadz膮cy warsztat prosi, aby ka偶dy uczestnik powt贸rzy艂 sobie w my艣li powsta艂膮 histori臋, a potem spr贸bowa艂 wymy艣li膰 ca艂kowicie absurdalne lub niepraktyczne rozwi膮zanie problemu. Rozwi膮zania absurdalne s膮 spisywane. Nast臋pnie klient dokonuje oceny pomys艂贸w 鈥 wybiera te, kt贸re wydaj膮 mu si臋 szczeg贸lnie intryguj膮ce, fascynuj膮ce lub z innych przyczyn warto艣ciowe. Po dokonaniu wyboru przez klienta, grupa analizuje wybrane rozwi膮zania absurdalne i przekszta艂ca je w pomys艂y bardziej praktyczne.

Synektyka. Proces synektyczny w metodzie wycieczki fantastycznej.
Rysunek 1. Proces synektyczny: metoda wycieczki fantastycznej. 殴r贸d艂o:Proctor 2002.

2. 馃搷 Wycieczka przyk艂adowa

Drugi rodzaj wycieczki umys艂owej w Synektyce to wycieczka przyk艂adowa. Uczestnicy wybieraj膮 z najlepszej definicji problemu 馃攽 s艂owo kluczowe, a nast臋pnie zabieraj膮 to s艂owo 馃獝 do innego 艣wiata (np. 艣wiata przyrody, 艣wiata sztuki, 艣wiata sportu), prosz膮c o podanie przyk艂ad贸w s艂owa kluczowego w tym 艣wiecie. Jako inspiracj臋 wybra膰 mo偶na niemal ka偶d膮 dziedzin臋 (fizyk臋, mod臋, muzyk臋, in偶ynieri臋, ekonomi臋, wojn臋, gry, malarstwo, ksi臋gowo艣膰 itd.). Je偶eli materia艂 zgromadzony nie umo偶liwia nowego spojrzenia na problem, w kolejnym kroku mo偶na wykorzysta膰 r贸偶nego rodzaju 馃暩 analogieosobiste, bezpo艣rednie, symboliczne i fantastyczne, aby rozszerzy膰 pole poszukiwa艅. Poni偶ej wyja艣niono te poj臋cia. W ostatnim kroku przekszta艂camy wygenerowane przez grup臋 w wyniku zastosowania r贸偶nych analogii punkty widzenia w rozwi膮zania praktyczne.

Synektyka. Proces synektyczny - metoda wycieczki przyk艂adowej.
Rysunek 2. Proces synektyczny: metoda wycieczki przyk艂adowej. 殴r贸d艂o: Proctor 2002.

Analogia osobista

馃挕 Analogia osobista polega na emocjonalnym uto偶samieniu si臋 jednostki z problemem. Tworzenie analogii osobistych wymaga podj臋cia nast臋puj膮cych dzia艂a艅:

  • Cechy. Opisz obiekt tworz膮c list臋 jego podstawowych cech. Okre艣l zwi膮zek tych cech z danym problemem.
  • Emocje. Opisz emocje, jakie rozpatrywany obiekt m贸g艂by odczuwa膰 w danej sytuacji.
  • Uczucia u偶ytkownika. Opisz odczucia u偶ytkownika, kt贸ry pos艂uguje si臋 danym obiektem.
  • Uczucia obiektu. Opisz odczucia osoby pr贸buj膮cej uto偶sami膰 si臋 z danym obiektem.

馃搶 Przyk艂ad. W czasie wycieczki przyk艂adowej pytamy uczestnik贸w grupy, jak to jest by膰 s艂owem kluczowym w innym 艣wiecie? Je偶eli s艂owem kluczowym jest sztuczna (inteligencja), mo偶emy zapyta膰: Co czuje sztuczny obiekt? Jakie s膮 cechy sztucznego obiektu? Co czuje u偶ytkownik sztucznego obiektu? Co czuje sztuczna inteligencja?

Analogia bezpo艣rednia

馃挕 Analogia bezpo艣rednia polega na por贸wnywaniu obiektu do konkretnych fakt贸w, informacji b膮d藕 technologii. Szczeg贸lnie przydatne bywa por贸wnywanie system贸w 偶ywych z nieo偶ywionymi lub system贸w spo艂ecznych z naturalnymi, w rodzaju biologicznych lub ekologicznych (jak ma to miejsce np. w technice Bionika).

馃搶 Przyk艂ad. W czasie wycieczki przyk艂adowej popro艣 uczestnik贸w grupy, aby dokona艂a por贸wnania danego s艂owa do analogicznego obiektu z innego 艣wiata, np. ze 艣wiata zwierz膮t.

Analogia symboliczna

馃挕 Analogia symboliczna polega na wykorzystywaniu obrazowych por贸wna艅, w kt贸rych obrazy symbolicznie reprezentuj膮 esencj臋 problemu oraz uwzgl臋dnieniu celu, kt贸ry pragnie si臋 osi膮gn膮膰. Formu艂uj膮c analogi臋 symboliczn膮 u偶ywamy sformu艂owania zamierzonego celu (np. pr贸ba rozwi膮zania konfliktu w zespole鈥) oraz obrazowego sformu艂owania (np. 鈥est jak pr贸ba rozwi膮zania w臋z艂a gordyjskiego).

馃搶 Przyk艂ad. W czasie wycieczki przyk艂adowej popro艣 uczestnik贸w grupy, aby dokona艂a zestawienia s艂owa kluczowego z obrazowym sformu艂owaniem, np. Rozw贸j nowego produktu jest jak negentropia nowego uk艂adu planetarnego, albo: Zastosowanie sztucznej inteligencji w trakcie ideacji jest jak elektryfikacja procesu dziergania na drutach. 聽

Analogia fantastyczna

馃挕 Analogia fantastyczna polega na poszukiwaniu idealnych i najbardziej zwariowanych rozwi膮za艅, kt贸re chocia偶 niemo偶liwe mog膮 doprowadzi膰 do praktycznych pomys艂贸w. Formu艂owanie takiej analogi rozpoczynamy od s艂贸w: Jaki jest najbardziej zwariowany spos贸b (JNZS)鈥

馃搶 Przyk艂ad: W czasie wycieczki przyk艂adowej prosimy uczestnik贸w, aby zadali sobie pytanie JNZS, np. Jaki jest najbardziej zwariowany spos贸b rozwoju nowego produktu? Jaki jest najbardziej zwariowany spos贸b wykorzystania sztucznej inteligencji?

Synektyka - technika kreatywnego my艣lenia oczami AI.
Ilustracja 3. Synektyka oczami sztucznej inteligencji. 殴r贸d艂o: Midjourney.com

Synektyka w dzia艂aniu 鈥 przyk艂ad

馃摑 Etap 1. Sformu艂owanie problemu. W jaki spos贸b poprawi膰 jako艣膰 obs艂ugi klienta?

馃暩 Etap 2. Redefinicje. W jaki spos贸b poprawi膰 satysfakcj臋 klienta? W jaki spos贸b skr贸ci膰 czas obs艂ugi klienta? W jaki spos贸b poprawi膰 wparcie klienta w rozwi膮zywaniu problem贸w zwi膮zanych z u偶ytkowania produktu? W jaki spos贸b sprawi膰, aby konsultanci byli bardziej zmotywowani do pomocy klientom?

馃攽 Etap 3. Selekcja. S艂owo kluczowe. Do dalszej pracy wybieramy s艂owo 鈥瀙oprawi膰鈥. 聽

馃懡 Etap 4. Wycieczka s艂owa kluczowego do 艣wiata maszyn. Przyk艂adowe konotacje ze s艂owem poprawi膰: przy艣pieszy膰, uczynni膰 p艂ynnym, uczyni膰 lepszym, uczyni膰 adaptacyjnym, uczyni膰 elastycznym, uczyni膰, zmniejszy膰 op贸r, zmniejszy膰 tarcie, zmniejszy膰 ci艣nienie, zmniejszy膰 zu偶ycie, zmniejszy膰 usterkowo艣膰 itd.

馃懡 Etap 4. Wycieczka umys艂owa zastosowanie analogii fantastycznej dla wyra偶e艅 zmniejszy膰 usterkowo艣膰 i uczyni膰 adaptacyjnym. Jaki jest najbardziej zwariowany pomys艂 na zmniejszenie usterkowo艣ci w maszynach? Jaki jest najbardziej zwariowany pomys艂 na popraw臋 adaptacyjno艣ci maszyny (np. robota) do otoczenia?

馃惗 Etap 5. Oswajanie dziwnego. Najdziwniejszym sposobem na zmniejszenie usterkowo艣ci maszyny mo偶e by膰 np. 鈥mniejszenie cz臋stotliwo艣ci u偶ytkowania tej maszyny. Per analogiam, popraw臋 jako艣ci obs艂ugi klienta mo偶e by膰 zmniejszenie liczby codziennych kontakt贸w przypadaj膮cych na jednego konsultanta poprzez zwi臋kszenie zatrudnienia w BOK lub stworzenie alternatywnej 艣cie偶ki rozwi膮zywania problem贸w klient贸w (np. samodzielnie na stronie firmy, dzi臋ki odpowiedniemu interfejsowi, dzi臋ki pomocy bota itd.).

Czy Synektyka sprzyja kreatywno艣ci

Podstaw膮 Synektyki jest my艣lenie oparte na analogiach. Mechanizm generowania analogii i 艂膮czenia przeciwie艅stw w procesie synektycznym wyzwala pok艂ady kreatywno艣ci i jest 馃敟 katalizatorem dla nowych my艣li, idei i wynalazk贸w. Warto pami臋ta膰, 偶e Synektyka jest poj臋ciem synergicznym, co oznacza, 偶e ostateczny rezultat pracy jest czym艣 wi臋cej ni偶 suma poszczeg贸lnych jej etap贸w. Chocia偶 Synektyka wydaje si臋 technik膮 z艂o偶on膮 i czasoch艂onn膮, jej wykorzystanie w codziennej praktycenie nie sprawia wi臋kszych trudno艣ci, za to przysparza wiele pozytywnych emocji!聽

Nota finalis

鈿Uwaga! Pami臋taj, 偶e 偶adna technika kreatywnego my艣lenia nie zast膮pi holistycznego programu zarz膮dzania kreatywno艣ci膮 w organizacji. Kreatywni jeste艣my codziennie, w r贸偶nych porach dnia, a nie tylko w czasie organizowanych dora藕nie spotka艅 i warsztat贸w. Poszczeg贸lne elementy systemu zarz膮dzania kreatywno艣ci膮 (np. ludzie, procesy, niematerialne i materialne 艣rodowisko pracy) powinny wzajemnie si臋 wspiera膰, pobudzaj膮c aktywno艣膰 tw贸rcz膮 zespo艂贸w, tak偶e w sytuacjach ca艂kiem nieformalnych i spontanicznych.

Poznaj szerszy kontekst:

馃攷聽 Dowiedz si臋 wi臋cej na temat technik kreatywnego my艣lenia.

馃攷聽 Dowiedz si臋 wi臋cej na temat procesu kreatywno艣ci.

馃攷聽 Dowiedz si臋 wi臋cej na temat klimatu dla kreatywno艣ci.

馃攷聽 Dowiedz si臋 wi臋cej na temat motywowania do zachowa艅 kreatywnych.

馃攷聽 Dowiedz si臋 wi臋cej na temat cech os贸b kreatywnych.聽

馃攷聽 Dowiedz si臋 wi臋cej na temat burzy m贸zg贸w oraz dobrych praktyk brainstormingu.

馃攷聽 Dowiedz si臋 wi臋cej na temat typologii kreatywnych pomys艂贸w.

馃攷聽 Dowiedz si臋 wi臋cej na temat kreatywno艣ci zespo艂u.聽聽

Referencje / References:

Na podstawie: Proctor, T. (2002), Tw贸rcze rozwi膮zywanie problem贸w, Gda艅skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda艅sk.

Co my艣lisz? Podziel si臋 opini膮!
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
Udost臋pnij:

Ten artyku艂 zosta艂 napisany przez cz艂owieka, bez udzia艂u sztucznej inteligencji.

Przypominam, 偶e wszystkie zamieszczone w serwisie tre艣ci i autorskie ilustracje s膮 chronione prawami autorskimi.
Udost臋pniam je na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa - u偶ycie niekomercyjne - bez utwor贸w zale偶nych 4.0 Polska (CC BY-NC-ND 4.0 PL ), o ile nie jest to stwierdzone inaczej.

NAJNOWSZE WPISY