Mieszko Olszewski PhD na NoAutomata zdjęcie.

Innowator czy adaptator? Który styl myślenia jest bardziej twórczy?

Czytaj w 10 min.
Autor: Mieszko Olszewski
NoAutomata.com Kreatywność w Organizacji na Linked-in logo.
Obserwuj!

Niektórzy preferują stopniowy rozwój – adaptację, natomiast inni radykalną zmianę – innowację. Czy z punktu widzenia nasilenia twórczych zdolności te dwa odmienne style mylenia – styl innowatora i adaptatora – różnią się między sobą? A jak jest w Twoim przypadku? Czy działasz sprawnie w obrębie zastanego stanu rzeczy, czy też preferujesz zmiany o charakterze wyraźnie burzącym istniejące status quo? W artykule omówiono teorię adaptacji – innowacji Michaela Kirtona oraz wynikające z niej konsekwencje dla zespołów i organizacji. Opisano kim jest innowator i w jaki sposób różni się on od adaptatora. Wskazano na problemy, jakie wiążą się z budowaniem zróżnicowanych wewnętrznie zespołów oraz na sposoby radzenia sobie z tym wyzwaniem w praktyce.

Teoria adaptacji – innowacji Michaela Kirtona

Teorii adaptacji – innowacji została sformułowana w drugiej połowie XX wieku przez Michaela Kirtona (1926 – 2020) i opisana w klasycznym artykule z 1976 roku (Kirton, 1976). Zarówno sama teoria, jak i powstały na jej bazie krótki (32 itemowy) kwestionariusz, tzw. Inwentarz adaptacji – innowacji Kirtona (KAI), szybko zyskały znaczną popularność w światowej literaturze przedmiot, jak również w konsultingu zarządczym, gdzie znalazły zastosowanie w takich obszarach, jak m.in. dobór personelu, szkolenie kadry zarządzającej, budowanie zespołów itd. (Mudd, 1995).

Teoria adaptacji innowacji Kirton portret zdjecie. Ilustracja 1. Michael Kirton

Zgodnie z podstawowym założeniem teorii adaptacji – innowacji, każdy człowiek preferuje określone sposoby podejmowania decyzji, dostrzegania i rozwiązywania problemów, wdrażania rozwiązań i podejścia do zmian, które wyrażają się w dwóch skrajnych stylach działania – adaptacyjnym i innowacyjnym (Strzałecki i Wiśniewska, 2010). Te dwa style – zdaniem Kirtona – to przeciwległe bieguny jednego kontinuum, tak jak zostało to przedstawione na rysunku poniżej.

Kontinuum adpatacji-innowacji Michaela Kirtona - diagram.
Rysunek 1. Kontinuum adpatacji-innowacji Michaela Kirtona.

Kim jest adaptator?

Osoba preferująca adaptacyjny styl funkcjonowania działa sprawnie w obrębie zastanego stanu rzeczy, a gdy stara się ów stan rzeczy zmienić, dokonuje tego w sposób systematyczny, krokowy i ewolucyjny. Innymi słowy, rozwiązuje problemy zgodnie z istniejącym paradygmatem czy wzorcem działania, starając się go stopniowo doskonalić. Adaptator preferuje działanie według określonego planu – cechuje go precyzja, rzetelność, skuteczność, metodyczność, dyscyplina. Jest konformistą – najczęściej podporządkowuje się regułom i autorytetom oraz unika ryzyka. Adaptator ma ponadto tendencję do niewiary w siebie – na krytykę reaguje dalszą konformizacją. Jako osoba wrażliwa na innych ludzi sprzyja spójności grupy. Gdy współpracuje z innowatorami, dba o stabilność, porządek i dobrą współpracę; w kontekście organizacyjnym tworzy także bezpieczne podstawy dla ryzykownych zachowań innowatorów. Mimo iż adaptatorzy odgrywają dużą rolę w funkcjonowaniu organizacji, często pogrążają się w swojej pracy (Kirton, 1976; Karwowski, 2009; Strzałecki i Wiśniewska, 2010).

Kim jest innowator?

Osoba z przewagą cech innowacyjnych preferuje zmiany o charakterze wyraźnie burzącym status quorewolucyjnym, podważającym istniejący paradygmat, przyjęty wzorzec myślenia i działania. Cechuje go otwartość na zmiany oraz elastyczność – jest niekonwencjonalny w sposobie myślenia, często kwestionuje założenia tkwiące u podstawy problemów i przełamuje w swoim działaniu istniejące schematy, strategie i reguły. Innowator jest nonkonformistą – podejmuje ryzyko, jest raczej niezdyscyplinowany, a zarazem niepraktyczny, co bywa szokujące dla adaptatorów. Tworząc nowe pomysły ma do siebie znaczne zaufanie – jest pewien siebie i swojego talentu. Jako osoba mało wrażliwa na innych ludzi, często zaburza spójność grupy, destabilizując istniejące porozumienia. Współpracując z adaptatorami wspiera orientację na zadaniach, a w kontekście organizacyjnym tworzy dynamikę niezbędną do znacznych zmian, bez których instytucje stopniowo zamierają (Kirton, 1976; Karwowski, 2009; Strzałecki i Wiśniewska, 2010).

Jakie są różnice między innowatorem a adaptatorem?

Szczegółową charakterystykę adaptatora i innowatora prezentuje poniższa tabela.

Adaptor
Innowator

Cechuje się precyzją, rzetelnością, skutecznością, metodycznością, dyscypliną i konformizmem.

Postrzegany jako niezdyscyplinowany, podejmujący różnorodne zadania.

Skupiony raczej na rozwiązywaniu problemów niż ich odkrywaniu.

Może być opisany jako odkrywający problemy i ich rozwiązania.

Poszukuje rozwiązań problemów sprawdzonymi sposobami.

Kwestionuje założenia tkwiące u podstawy problemów, manipuluje problemami.

Radzi sobie z problemami poprzez skuteczne działanie z zachowaniem maksymalnej ciągłości.

Działa destruktywnie na stabilne grupy – rozbija ich porozumienia, tworzy dysonans.

Jest postrzegany jako osoba konformistyczna, zależna.

Postrzegany jako niepraktyczny, często szokuje.

Realizując cele opiera się na znanych sposobach.

Realizując cele nie polega na zwykle stosowanych środkach.

Rzadko się nudzi, jest zdolny do znacznej dokładności w wykonywaniu długo trwających zadań.

Zdolny jedynie do krótkiego realizowania rutynowych zadań.

Przejmuje kierowanie w ramach istniejących struktur.

Przejmuje kontrolę w niejasnych sytuacjach.

Rzadko kwestionuje ustalone zasady, jedynie gdy ma znaczne wsparcie.

Często kwestionuje zasady – ma niewielki szacunek dla dokonań poprzedników.

Ma tendencję do niewiary w siebie. Na krytykę reaguje jeszcze większą konformizacji. Uległy wpływom społecznym i władzy.

Tworząc pomysły ma do siebie znaczne zaufanie; w sytuacji konfliktu jest pewien siebie.

Jest istotny dla funkcjonowania organizacji., ale czasem ma tendencję do ukrycia się (pogrążania) w swoich pracach.

Dla instytucji jest idealny w warunkach niejasności i kryzysów.

Gdy współpracuje z innowatorami, dba o stabilność, porządek i dobrą współpracę.

Współpracując z adaptorami (adaptatorami) wspiera skupienie się na zadaniach.

Adaptator jest bardziej wrażliwy na innych ludzi, sprzyja spójności grupy i współpracy.

Innowator bywa mało wrażliwy na innych ludzi, często zaburza spójność grupy i jej współpracę.

Adaptator tworzy bezpieczne podstawy dla ryzykownych zachowań innowatorów.

Innowator tworzy dynamikę do znacznych zmian, bez tego typu działań instytucja zamiera.

Źródło: Kirton, 1976. Tłumaczenie za: Maciej Karwowski (2009).

Innowator i adaptator a podejście do zmiany

Podsumowując, podstawowa różnica pomiędzy adaptatorem a innowatorem sprowadza się do podejścia wobec zmian – adaptacji zastanej struktury bądź wprowadzaniu nowej (Strzałecki i Wiśniewska, 2010). Sam Kirton (1978) wskazuje, że innowator, w odróżnieniu od adaptatora, nie dąży bezwzględnie do utrzymania istniejącego status quo – wytwarzane przez nich twórcze rozwiązania mogą doprowadzić do zmiany paradygmatu, tj. do zmiany przyjętego sposobu widzenia rzeczywistości w ramach danej dziedziny (sposobu, który podsuwa także gotowe rozwiązania zaobserwowanych problemów), czyli do rewolucji w sensie Kuhnowskim. Natomiast adaptator z założenia przyjmuje, że rozwiązanie problemu może i powinno zostać zidentyfikowane w granicach istniejącego paradygmatu, a zatem nie należy do zwolenników radykalnej zmiany, a raczej stopniowego udoskonalania istniejących rozwiązań. W pierwszym przypadku, tj. innowatora, tzw. anomalia (zaobserwowana niezgodność w obrębie paradygmatu, nowy i nieoczekiwany bodziec) jest eliminowana poprzez rozwiązanie wykraczające poza ogólnie aprobowane wzorce myślenia i działania, zaś w przypadku drugim, tj. adaptatora, w ramach tych wzorców – poprzez ich ewolucyjne ulepszanie i stopniowe modyfikowanie.

Trzy inne różnice między innowatorem i adaptatorem opisane zostały przez Samuela Mudda (1995) – przedstawiono je na rysunku poniżej.

Innowator a adaptator - różnice lista.
Rysunek 2. Innowator a adaptator

Czy innowator jest bardziej kreatywny od adaptatora?

Dwa odmienne sposoby funkcjonowania należy definiować w kategoriach stylów, a nie poziomów twórczości (o stylach myślenia pisaliśmy tutaj, a o poziomach tutaj). Dla przypomnienia, style poznawcze stanowią pomost między poznaniem a osobowością. Style myślenia to nie zdolności, lecz preferowane sposoby wykorzystywania posiadanych zdolności w codziennych interakcjach ze środowiskiem. To charakterystyczny dla danej osoby, preferowany sposób przetwarzania informacji. Style myślenia traktowane są jako jeden z czynników wpływających na twórczość jednostki (Sternberg, 2012). Zdaniem Kirtona styl poznawczy powstaje wcześnie i pozostaje stabilny przez całe życie jednostki (Kirton, 1989) – ma tendencję do stałości, nawet jeżeli okoliczności i otoczenie ulegają zmianie (Gajda, 2015).

Przeprowadzone przez Kirtona badania (1978) wskazują, że 💡 Innowator nie różni się od adaptatora pod względem kreatywności nie ma istotnych różnic między adaptatorami i innowatorami w odniesieniu do kreatywności, jako zdolności poznawczej!💡 Innowator nie jest bardziej kreatywny od adaptatora. Adaptator i innowator nie różnią się pod względem nasilenia zdolności twórczych, a jedynie sposobem w jaki tworzą. Zgodnie z charakterystyką stylów myślenia, adaptatorzy cechują się skutecznością i wytrwałością, które zwykle uznawane są za warunek sine qua non tworzenia, natomiast kluczową charakterystyką innowatorów jest oryginalność, bez której trudno mówić o prawdziwej kreatywności (Karwowski, 2009). Innymi słowy, to 💡 Innowator ma podobne zdolności twórcze jak adaptator. czy jesteś adaptatorem, czy też innowatorem nie determinuje tego, jak bardzo jesteś kreatywny, a jedyne określa jak do twórczości podchodzisz oraz w jaki sposób działasz. Zależność tą doskonale ilustruje poniższy rysunek.

Innowator i adaptator a kreatywność - odmienne podejścia. Ilustracja 2. Różnice między innowatorami a adaptatorami

Adaptator i innowator w organizacji

W trudnych realiach rynkowych nieustannej pogoni za przełomowymi innowacjami wydawać by się mogło, że innowatorzy – a zatem ci, którzy robią rzeczy inaczej – są znacznie bardziej pożądani w organizacjach, niż adaptatorzy, a zatem ci, którzy robią rzeczy lepiej. To oni podejmować mają niezbędne ryzyko i wykraczać poza istniejące, zinstytucjonalizowane, ogólnie aprobowane, ale jednocześnie szybko dezaktualizujące się wzorce myślenia i działania. Otóż nic bardziej mylnego. Zdaniem Michaela Kirtona organizacje potrzebują zarówno adaptatorów, jak i innowatorów, aby funkcjonować w sposób sprawny i efektywny – to ich wzajemna współpraca przesądza o sukcesie organizacji w krótkim i w długim okresie (Kirton, 1978; Mudd, 1995).

Innowator i adaptator a koncepcja eksploracji-eksploatacji

Spostrzeżenie Kirtona jest spójne z tzw. koncepcją eksploracji – eksploatacji Jamesa Marcha (1991). Zgodnie z tą koncepcją organizacje potrzebują zarówno podtrzymywać status quo – w krótkim okresie zapewnia to optymalne wykorzystanie dostępnych zasobów, w szczególności wiedzy, pozawala także zachować spójność i tożsamość organizacji w czasie – chodzi tutaj o działania związane z tzw. eksploatacją, tj. z udoskonalaniem, wdrażaniem, wykonywaniem, selekcją, zwiększaniem wydajności itd. Z drugiej jednak strony istnieje potrzeba dokonywania radykalnych i fundamentalnych zmian, które w długim okresie umożliwiają skuteczne konkurowanie i rozwój nieliniowy – tworzenie destrukcyjnych innowacji i przekształcanie organizacji w zupełnie nową jakość; są to działania nakierowane na tzw. eksplorację, tj. na poszukiwanie, odrywanie, eksperymentowanie, podejmowanie ryzyka, zwiększanie różnorodności itd. Zgodnie z koncepcją Marcha, efektywność organizacji zależy od równoczesnego prowadzenia działań o charakterze eksploatacyjnym i eksploracyjnym – to pogodzenie przeciwieństw – wody i ognia – zapewnia niezbędną i twórczą synergię. Przypadki zapotrzebowania eksploatacji i eksploracji zostały wymienione w tabeli poniżej:

Eksploatacja
Eksploracja
  • w krótkim okresie
  • w okresach stabilizacji cyklu technologii
  • tworzenie innowacji dla obecnych klientów
  • w przypadku stopniowych zmian
  • w długim okresie
  • zapotrzebowanie na architektoniczne innowacje i radykalne zmiany
  • tworzenie produktów dla nowych klientów
  •  turbulencje środowiska
  • okresy wrzenia cyklu technologii

Źródło: (Keil, 2019)

Czy organizacje różnią się między sobą, podobnie jak różnią się innowator i adaptator?

Czy organizacje różnią się od siebie pod względem charakteru – czy niektóre organizacje są bardziej adaptacyjne a inne bardziej innowacyjne? Otóż potwierdzono empirycznie, że pewne konteksty przyciągają osoby o bardziej adaptacyjnym sposobie myślenia, a inne konteksty preferują osoby z przewagą cech innowacyjnych (Kirton i Pender, 1982). Wykazano m.in., że organizacje funkcjonujące w dynamicznym otoczeniu rynkowym zatrudniają więcej osób o innowacyjnym stylu funkcjonowania, a te działające w bardziej przewidywalnym, stabilnym otoczeniu, więcej osób o adaptacyjnym sposobie myślenia (Thomson, 1980).

Wyzwania wynikające z teorii innowacji-adaptacji

Powiedzieliśmy, że organizacje i zespoły potrzebują zarówno adaptatorów, jak i innowatorów, aby funkcjonować w sposób sprawny i efektywny, i że jest to zgodne z innymi koncepcjami teoretycznymi, np. koncepcją Jamesa Marcha. Powstaje zatem następujące pytanie – w jaki sposób tworzyć zespoły i organizacje, które będą zarówno odpowiednio zróżnicowane, jak i wewnętrznie spójne? Nie jest to zadanie proste – z przynajmniej czterech przyczyn:

    • 📌 Innowator i adaptator postrzegają siebie nawajem negatywnie. okazuje się, że jednostki ulokowane na skrajnych biegunach kontinuum adaptacji – innowacji mogą postrzegać siebie nawzajem w sposób dość uproszczony, stereotypowy i niestety raczej negatywny (Kirton, 1976);
    • 📌 Teoria innowacji - adaptacji Kirtona wyniki badań. okazuje się, że zespoły i ogólnie organizacje mają skłonność do dobierania i zatrzymywania tych pracowników, których styl myślenia jest zgodny z dominującym w danym zespole i/lub organizacji[i] (Kirton, 1980). Szybciej przekonujemy się przecież do osób, które są do nas podobne, które mają takie same poglądy czy zainteresowania, z którymi się lepiej dogadujemy, u których znajdujemy potwierdzenie słuszności swoich tez i działań (Cialdini, 2009);
    • 📌 Teoria innowacji - adaptacji - napięcia w zespole. okazuje się, że wraz ze zwiększaniem różnorodności w zespole i/lub organizacji, rosną także wewnętrzne napięcia – ich przyczyną są różnice zdań, rozbieżne perspektywy i odmienne preferencje co do wzorców działań;
    • 📌 Pomysły adaptatorów łatwiej zyskują społeczną akceptację. okazuje się, że pomysły adaptatorów łatwiej zyskują społeczną akceptację, niż pomysły innowatorów, których pomysły są najczęściej odrzucane (Kirton, 1977), chociaż stanowią warunek długookresowego przetrwania organizacji; jest to sprzeczność, której pogodzenie wymaga odpowiedniego wyważenia i mądrości w działaniu.
    Innowator a adaptator, czyli teoria innowacji-adaptacji Kirtona. Kreatywna kobieta.
    Ilustracja 3. Pewne konteksty przyciągają osoby o bardziej adaptacyjnym sposobie myślenia, a inne konteksty preferują osoby z przewagą cech innowacyjnych. Innowator-adaptator oczami sztucznej inteligencjiŹródło: Midjourney.com

    Jak sobie poradzić z odmiennością innowatorów i adaptatorów? 

    Podstawowym rozwiązaniem na powyższe problemy jest uświadamianie uczestnikom organizacji różnic pomiędzy osobami ulokowanymi na odmiennych biegunach kontinuum stylów myślenia Kirtona (a także korzyści z tych różnic wynikających).

    Natomiast wszelka zmiana, zdaniem autora koncepcji, powinna zostać wprowadzona przez tzw. agentów zmiany, którzy posiadają zdolność efektywnej współpracy z osobami o odmiennym stylu myślenia i którzy są w stanie wnieść unikalny wgląd w problemy i wyzwania z którymi mierzy się konkretny zespół.

    Wskazówki praktyczne / Implications

    W artykule wyjaśniono czym różni się adaptator od innowatora, czyli jakie są różnice pomiędzy osobami z przewagą cech innowacyjnych a osobami preferującymi adaptacyjny styl funkcjonowania. Wykazano, że styl myślenia nie determinuje potencjału twórczego, a jedyne określa jak do twórczości dana osoba podchodzi i w jaki sposób działa. Zdaniem Michaela Kirtona, organizacje i zespoły potrzebują zarówno adaptatorów, jak i innowatorów, aby funkcjonować w sposób sprawny i efektywny. Aby sprostać trudnemu zadaniu tworzenia zróżnicowanych zespołów i organizacji:

    💡 Zarówno innowator, jak i adaptator są potrzebni w organizacji Świadomość różnic. buduj w zespole / organizacji świadomość różnic pomiędzy adaptatorami i innowatorami,
    💡 Zarówno innowatorzy, jak i adaptatorzy przynaoszą korzyści organizacji Świadomość korzyści. zwracaj uwagę na korzyści, jakie płyną ze współpracy osób o odmiennych stylach myślenia,
    💡 Adaptator i innowator jako agenci zmiany. Agenci zmiany. identyfikuj agentów zmiany i przy ich wsparciu wprowadzaj w zespołach korzystne zmiany.   

    📚 Cechy osób kreatywnych i kreatywność człowieka. Więcej na temat cech osób kreatywnych przeczytasz tutaj, natomiast o sposobach ich pomiaru tutaj.

    [i] Dominujący styl myślenia wynika ze składu zespołu – zespoły, z przewagą osób o cechach innowatorów będą postępować w sposób bliższy charakterologicznie do „innowatora”, a zespoły z przewagą osób preferujących adaptacyjny styl funkcjonowania, w sposób określony przez profil „adaptatora”.

    Referencje / References:

    Cialdini, R. B. (2009), Wywieranie wpływu na ludzi-teoria i praktyka, Gdanskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

    Gajda, A. (2015), Kwestionariusz Stylu Funkcjonowania–narzędzie do badania stylu twórczości dzieci i młodzieży, „Przegląd Pedagogiczny”, t. 1, s. 271-285.

    Karwowski, M. (2009), Zgłębianie kreatywności: Studia nad pomiarem poziomu i stylu twórczości, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa.

    Keil, S. (2019), Perspektywy uwarunkowań eksploracji i eksploatacji w kontekście innowacji, „Studia Ekonomiczne”, t. 388, s. 7-23.

    Kirton, M. J. (1976), Adaptors and innovators: A description and measure, „Journal of Applied Psychology”, t. 61, nr 5, s. 622-629.

    Kirton, M. J. (1977), Adaptors and innovators and superior-subordinate identification, „Psychological Reports”, t. 41, nr 1, s. 289-290.

    Kirton, M. J. (1978), Adaptors and innovators in culture clash, „Current Anthropology”, t. 19, nr 3, s. 611-612.

    Kirton, M. J. (1978), Have adaptors and innovators equal levels of creativity?, „Psychological Reports”, t. 42, nr 3, s. 695-698.

    Kirton, M. (1980), Adaptors and innovators in organizations, „Human relations”, t. 33, nr 4, s. 213-224.

    Kirton, M. J. (1989), A theory of cognitive style, [w:] M.J. Kirton (red.), Adaptors and Innovators: Styles of Creativity and Problem-solving, Routledge, London.

    Kirton, M. J., Pender, S. (1982), The adaption-innovation continuum, occupational type, and course selection, „Psychological Reports”, t. 51, nr 3, s. 883-886.

    March, J. G. (1991), Exploration and exploitation in organizational learning, „Organization Science”, t. 2, nr 1, s. 71-87.

    Mudd, S. (1995), Kirton adaption-innovation theory: organizational implications, „Technovation”, t. 15, nr 3, s.165-175.

    Sternberg, R. J. (2012), The assessment of creativity: An investment-based approach, „Creativity research journal”, t. 24, nr 1, s. 3-12.

    Strzałecki, A., Wiśniewska, E. (2010), Style myślenia według RJ Sternberga. Uwarunkowania psychologiczne, „Przegląd Psychologiczny”, t. 53, nr 1, s. 33-59.

    Thomson, D. (1980), Adaptors and innovators: A replication study on managers in Singapore and Malaysia, „Psychological Reports”, t. 47, nr 2, s. 383-387.

     

    Co myślisz? Podziel się opinią!
    +1
    0
    +1
    0
    +1
    0
    +1
    0
    +1
    0
    +1
    0
    +1
    0

    Ten artykuł został napisany przez człowieka, bez udziału sztucznej inteligencji.

    Udostępnij:
    NAJNOWSZE WPISY